Anaalklieren

Geschreven door Jacques

Honden (en katten) hebben twee anaalklieren. Deze bevinden zich aan beide kanten van de anus. Het zijn kleine zakjes van ongeveer 05-1 cm doorsnede, die via een afvoerkanaaltje, een opening hebben naar de anus (op 10.00 uur en op 13.00uur).

De anaalzakjes slaan zgn excretie-materiaal op, dat geproduceerd wordt door het aanwezige klierweefsel. Dit materiaal is normaal gesproken een dunne, bruin tot bruingele, stinkende vloeistof. Bij gezonde dieren worden de anaalzakjes regelmatig geleegd door de passage van ontlasting (zgn mechanische lediging).

Zo wordt er een duidelijk markeringssignaal voor andere dieren met de ontlasting meegegeven. Ook kan een hond (of kat) bij extreme angst/opwinding/ stress de anaalklieren leegdrukken. Op deze manier wordt de omgeving afgeschrikt door de typische  penetrante doordringende anaalklier-geur.

Kenmerken:

Honden kunnen regelmatig problemen hebben met hun anaalklieren, bij katten zien we dergelijke problemen ook, maar niet zo vaak. De problemen beginnen meestal met een overvulling van de anaalzakjes. De oorzaak van de overvulling kan veroorzaakt worden:

• door dunne ontlasting, diarree of een (tijdelijke) afsluiting van de afvoeropeningen door een prop inhoud, die dikker is dan normaal.

• een abnormale stand (bijvoorbeeld door overgewicht) of doorsnede van de afvoeropeningen

•  irritatie van het perianale gebied door ontsteking en daardoor zwelling van het slijmvlies van de anaalzakjes de meest frequente oorzaak.

Vaak zijn de klachten van de anaalklieren erg hardnekkig en keren ze telkens weer terug. Soms geven anaalzakproblemen aanleiding tot het vormen van een abces van de anaalzak. Dit manifesteert zich dan in de vorm van een pijnlijke, fluctuerende zwelling, maar vaak is het abces al doorgebroken en ziet men een soort kratertje. Verder komen er in het anale gebied ook anale fistels voor. Deze gaan meestal uit van de anaalzak, maar niet altijd.

•  een tumor in het gebied rondom de anus (de zogenaamde peri-anaalkliertumor, goedaardig en groeiend onder invloed van testosteron of het circum-anaalkliercarcinoom, een kwaadaardige tumor met mogelijk verstrekkende gevolgen).

De klachten lopen sterk uiteen, van jeuk rondom de anus,  door 'sleetje rijden'',  overmatig bijten en likken van het gebied rondom de staartbasis en de anus) tot het verspreiden van een doordringende  geur. Het is belangrijk om vlooien en lintwormen als oorzaak van de jeuk uit te sluiten.

Behandeling Als de anaalzakjes overvuld zijn is het mogelijk om deze uit te drukken. Dit gaat het makkelijkste door de anaalklieren tussen duim en wijsvinger (liefst met een handschoen aan en een tissue in de hand) van voor naar achteren leeg te masseren. Het lijkt een beetje op de `greep' die we allemaal kennen om de neus te snuiten. Bij een hardnekkige verstopping van de afvoergang van de klieren kan het een enkele keer noodzakelijk zijn om een gehandschoende wijsvinger in de anus te brengen en zo het zakje tussen duim en wijsvinger richting de afvoeropening leeg te strippen. Laat dit echter het liefst aan een deskundige over en ga niet thuis zelf ermee experimenteren.

Het is overigens ook niet aan te raden om thuis preventief de anaalzakken leeg te knijpen, omdat juist door dit leegknijpen de productie van het anaalklier-secretum gestimuleerd kan worden. Zo kan een normale anaalzak geïrriteerd en ontstoken raken, waardoor u juist problemen in de hand werkt. Na het leegmaken van de ontstoken anaalzakjes is het mogelijk om de anaalzakken te spoelen.. Indien er sprake is van een acute ontsteking is het mogelijk om wat ontstekings-remmende en antibioticumhoudende zalf in de anaalzakken in te brengen. Het kan zelfs nodig zijn om ook een kuurtje antibiotica-tabletten te geven. Indien er een abces aanwezig is dient deze te worden opengelegd en gespoeld. Als de klachten blijven terugkeren, is een operatie, waarbij de anaalzakjes geheel worden verwijderd, noodzakelijk. Deze operatie is een goede methode om uw dier van de vervelende, telkens terugkerende, klachten af te helpen. We kiezen nooit direct voor een operatie, omdat opereren niet geheel zonder risico is. Naast het altijd aanwezige narcose-risico, bestaat er een redelijke kans op incontinentie van de ontlasting, omdat er dichtbij de sluitspier van de anus geopereerd wordt.